خانه های ضعيف در بازی شطرنج

[devil-man]

خانه های ضعيف (1)

چگونگی ارزيابی يک وضعيت بر مبنای اجزاء و عناصری مانند: برتری ماتريالی ،گسترش و هماهنگی سوارها ، وضعيت شاه ، قطرها و ستونهای باز ، مرکز و فضا ، ساختار پياده ای و خانه های ضعيف ، برتری دو فيل و .... صورت می گيرد. بازيکنان بزرگ و تئوريسين های معروفی در مورد اولويت بندی اين عناصر نظرهای مختلفی ارائه کرده اند مثلأ آرون نيمزوويچ به ساختار پياده ای و ضعفهای ثابت اهميت بيشتری می داد در حالی که زيگبرت تاراش وضعيت سوارها را در اولويت بالاتری از ساختار پياده ای به حساب می آورد و می توان به مواردی بسيار از اين قبيل نيز اشاره نمود .

در آينده به نظرات بزرگان شطرنج و چگونگی ارزيابی کردن يک وضعيت بيشتر خواهيم پرداخت اما در ابتدا سعی خواهيم نمود که اين عناصر را تک به تک مورد بررسی قرار دهيم تا با ديد بازتری به ارزيابی يک وضعيت اقدام نماييم.

نکته : خانه هايی که با پياده کنترل نمی شوند را خانه های ضعيف می گويند. اگر اين خانه ها در اردوگاه دشمن ايجاد شوند می توانند برای سوارهاي ما (مخصوصأ اسبها ) پايگاههای استراتژيکی مهمی محسوب شوند.

تذکر: خانه های ضعيف بخودی خود ضعف محسوب نمی شوند.و در کل ضعف در شطرنج به چيزی اطلاق می شود که بتوانيم از آن استفاده کنيم.


نمونه اول

سفيد:تامسون

سياه:مورفی

نيويورک1857

مورفی هميشه بازی را باز می کند به خصوص اگر شاه حريف نيز در مرکز باشد!

سفيد بهتر بود چنين بازی می کرد.


و اسب e4 نمی تواند از آچمزی رهائی پيدا کند.

يورش بسوی خانه d3 ، ملاحظه می کنيد که اکنون خانه d3 با هيچ پياده ای کنترل نمی شود و يک خانه ضعيف است. اين خانه می تواند يک پايگاه مناسب برای سوارهاي سياه باشد.

نکته : اگر يك اسب در عرض چهارم کاشته شود می تواند هم در حمله شركت داشته باشد و هم در دفاع موثر ظاهر شود ، اگر اسب در عرض پنجم کاشته شود امکانات حمله ای بسيار خوبی برای ما ايجاد می کند اما اگر اسب در عرض ششم کاشته شود می توانيم پيروزی را از آن خود بدانيم.

اگر:

5.Nxe4,Nxf2 6.Nxf2,Bxf5

و سياه می برد.

5…, Qh4

و سفيد چند حرکت بعد تسليم شد.


نمونه دوم

سفيد:ليليانتال

سياه:ماکوگونوف

تفليس 1937

در نگاه اول وضعيت کاملأ مساوی بنظر می رسد .اما فعال بودن سوارهای سياه اين امکان را برای سياه ايجاد می کند که بتواند از ضعف خانه d3 نهايت استفاده را ببرد.

سياه دارد نيروهای خود را روی خانه ضعيف d3 متمرکز می کند.


نکته : خانه های ضعيف را با پياده ها کنترل کنيد تا پايگاه مقاومتری برای سوارهای شما باشند.

4. a3 , Qf5 5. Ne1

اگر:

5.b4,Nd3 6.e4?,Nxc1

و سياه می برد.

5…, e4

6. b4 , Nd3 7. Nxd3 , exd3

نکته : معمولأ سعی می شود که خانه ضعيف با پياده اشغال نشود چون ضعف خانه ضعيف را پوشش می دهد. اما در اينجا وضعيت کاملأ فرق می کند پياده d3 اکنون تبديل به يک پياده رونده خطرناک شده و بعبارتی تغييری که در وضعيت ايجاد شده تبديل يک برتری به يک برتری ديگر است. تبادل برتريها يکی از مهمترين بخشهای درک مفاهيم شطرنج است.

8. Qf3 , Qe5

با برتری واضح سياه.

[devil-man]

خانه های ضعيف (2)

همانگونه كه در قسمت اول اين مبحث اشاره شد خانه‌هاي ضعيف پايگاههاي مناسبي براي سوارها بويژه اسب مي باشند.گاهي جايگيري يك اسب در يك پايگاه چنان موثر است كه طرح‌ريزي كل بازي بر اساس آن صورت مي‌گيرد. نمونه زير بخوبي اين مطلب را نشان مي‌دهد.


نمونه سوم

سفيد:بولسلاوسكي

سياه:ليسيتسين

قهرماني شوروي 1956

1.c4!

سفيد براي كنترل كامل خانه d5 تلاش مي كند. در صورت:

1.Nc7,Qc6! (1…,Rac8? 2.Bb5) 2.Nxa8,d5!

سياه موفق مي شد خود را از شر پياده عقب افتاده d6 و ضعف خانه d5 خلاص كند و ابتكار عمل را بدست گيرد.

1…, Bxc4 2. Nc3 , Qb3 3. Bxc4 , Qxc4 4. Bg5!

سفيد پس از اينكه فيل مدافع خانه d5 را به قيمت قرباني كردن يك پياده از بازي خارج نمود اكنون آخرين مدافع اين خانه را نيز هدف قرار داده است.


4…, Qe6 5. Bxf6 , Qxf6 6. Nd5

اسب بالاخره خانه d5 را تصاحب مي كند در حالي كه هيچ يك از سوارهاي سياه نمي توانند با آن هماوردي كنند. دقت كنيد پس از اين سفيد بخاطر موقعيت مناسب اسب طرح حمله مستقيم به شاه حريف را پي مي گيرد.

6…, Qh4!?

با ايده جلوگيري از هجوم پياده هاي سفيد در جناح شاه.

7. Qe2!

در صورت 7.g3 سياه مي توانست با 7…,Qh3 حمله پياده اي سفيد در جناح شاه را متوقف نمايد.اما اكنون سفيد قصد دارد با حركت 8.Qf1! از حركت پيشگيرانه سياه جلوگيري كرده و حمله خود را آغاز نمايد.

7…, Bf8 8. Qf1! , Rac8 9. g3 , Qg5 10. h4! , Qh6 11. g4

يورش پياده اي سفيد با موفقيت ادامه مي يابد در حالي كه سياه دفاع مناسب يا ضد حمله موثري در اختيار ندارد.

11…, g5 12. hxg5 , Qxg5 13. Rh5 , Qg6 14. g5! , h6 (14…,Qxh5? 15.Nf6+) 15. Rxh6!

15…, Qxg5 16. Rh5 1-0

سياه تسليم شد.

گاهي اوقات قرار گرفتن چند پياده در خانه هاي همرنگ باعث ايجاد يك‌سري خانه هاي همرنگ ضعيف مي گردد. كه به اصطلاح آن را ضعف جنبي يا ضعف تكرنگي مي گويند. هنگامي كه فيل مدافع اين خانه ها در بازي نباشد ضعف جنبي يكي از عوامل مهم تعيين كننده وضعيت است. معمولأ ضعف جنبي با فيل بد همراه است كه در اين صورت وضعيت بسيار وخيم تر است.


نمونه چهارم

سفيد:ماكوگونوف

سياه:باتوينيك

اسوردلوفسك 1943

خانه هاي سفيد رنگ در اردوي سفيد ضعيف شده اند سياه براي تثبيت ضعف اين خانه ها و استفاده از آن مدافعين آنها را حذف مي كند.

1…, Bxc3! 2. bxc3 , Bf5!

پس از تعويض فيلها ، ضعف خانه هاي سفيد رنگ آشكارتر مي شود و خانه e4 پايگاه مناسبي براي اسب سياه است.