ابتکار عمل در شطرنج

[شقایق]

ابتکار عمل (1)

مسابقه دو مشت زن در رينگ مسابقه را تصور کنيد ، يکی از مشتزنها پی در پی به حريف خود ضربه می زند و مشتزن ديگر ضربه ها را دفاع می کند ، درست است که مشتزن دوم هنوز شکست نخورده ولی اصطلاحاً می گويند که مشتزن اولی ابتکار عمل را در دست گرفته و شانس پيروزی او بيشتر است.

در شطرنج مفهوم ابتکار عمل به اين صورت بيان می شود که يکی از طرفين با انجام هر حرکت خود تهديدی بوجود آورد و طرف ديگر مجبور به دفع آن تهديد گردد و به همين ترتيب يک سلسله حرکات توام با تهديد سبب شود که طرف مدافع از نقشه ها و طرحهای خود غافل شده و آرايش و هماهنگی سوارهايش را از دست بدهد. در بيانی ساده تر ابتکار عمل يعنی داشتن قدرت تهديد.

ابتکار عمل می تواند از داشتن يک ستون باز بر روی قلعه حريف ،داشتن يک پياده رونده ، داشتن مرکز متحرک ، داشتن برتری فضا و...حتی داشتن امکان بازی بهتر با سوارها حاصل شود. اکنون با بررسی نمونه های مختلف بيشتر به مفهوم ابتکار عمل می پردازيم.


نمونه اول

در اين وضعيت نوبت حرکت با سفيد است. ملاحظه کنيد که سفيد چگونه با انجام تهديدهای متوالی هماهنگی سوارهای حريف را بر هم زده در عين حال هماهنگی لازم برای يک حمله قاطع را بين سوارهای خود ايجاد می کند.

1.Nf3 Qc5 2.Be3 Qd6 3.Rfd1 Qc7 4.Nb5 Qc8 5.Ng5

با طرح Qe2 و گرفتن پياده h5 و در نهايت حمله نيرومند عليه شاه حريف.


نمونه دوم

سفيد: براون (2575)

سياه: کوينتروس (2495)

ويک آن زی


1.e4 c5 2.Nf3 d6 3.Bb5+ Bd7 4.Bxd7+ Qxd7 5.c4 Qg4?

سياه با انجام اين حرکت قصد دارد يکی از پياده های g2 يا e4 را بگيرد. اما اين حرکت باعث عقب افتادن سياه در گسترش سوارهايش خواهد شد.

گسترش سريع سوارها در شروع بازی يکی از مهمترين اصول بازی شطرنج است.

6.0–0! Qxe4 7.d4!

هنگاميکه در گسترش پيش هستيد بازی را باز کنيد. زيرا اين سوارهای گسترش يافته هستند که از فضای ايجاد شده استفاده خواهند کرد.

7…, cxd4 8.Re1 Qc6 9.Nxd4 Qxc4?

با گرفتن پياده دوم، سياه خود را در معرض شکست قرار می دهد. اين حرکت باعث باز شدن خطوط بيشتر بنفع سوارهای حريف شده و همچنين امکان گسترش سريع و تهديدمند سوارهای سفيد را فراهم می کند.

10.Na3! Qc8 11.Bf4

با تهديد Bxd6 . به وضعيت استقرار سوارهای دو طرف توجه کنيد. سوارهای سفيد آماده حمله نهائی هستند در حاليکه سوارهای سياه همچنان در جای اوليه خود قرار دارند. اين حاصل همان پياده خوری و عدم گسترش سياه است.

11…, Qd7 12.Nab5 e5

13.Bxe5!

تخريب سد دفاعی شاه حريف. مهره های سياه در وضعيتی نيستند که بتوانند از شاه خود به خوبی دفاع کنند.

13…, dxe5 14.Rxe5+ Be7 15.Rd5 Qc8 16.Nf5 Kf8 17.Nxe7 Kxe7 18.Re5+

و سياه در مقابل حرکت Qd6 هيچ دفاعی ندارد.

1–0